Түркиянын алтынчы Улуттук Арктика илимий изилдөө экспедициясына катышкан эл аралык изилдөөчүлөр климаттык кризистин полярдык экосистемаларга тийгизген таасиринен баштап, арктикалык канаттуулардын түрлөрүнүн таралышына жана микропластикалык булганууга чейин ар кандай темалар боюнча изилдөөлөрдү жүргүзүштү.

TASE-VI деп аталган экспедиция океанография, биология, химия, атмосфералык динамикасы, метеорология, геодезия жана спутниктик системалар жаатында 12 окумуштуунун 12 долбоор боюнча изилдөө жүргүзүүсү менен аяктады.

Экспедиция Түркия Республикасынын Президенттигинин колдоосу астында, Өнөр жай жана технология министрлиги тарабынан координацияланып, TÜBİTAK Полярдык Изилдөө Институту (TÜBİTAK KARE) тарабынан башкарылды.

Изилдөө кемесинде 82 градуска чейин түндүктү көздөй саякаттаган топ Түркиянын Улуттук полярдык илим стратегиясынын алкагында улуттук жана эл аралык маанидеги артыкчылыктуу илимий маселелерди изилдеди.

Изилдөө глобалдык климаттык кризиске, коркунучта турган экосистемаларга жана адамдардын ишмердүүлүгүнөн келип чыккан экологиялык кысымдарга багытталган. 

Аргентина, Болгария жана Уругвайдан келген үч эл аралык изилдөөчү климаттык кризистин полярдык экосистемаларга, арктикалык канаттуулардын түрлөрүнүн географиялык таралышына жана атмосферанын микропластикалык булганышына тийгизген таасирин изилдөө үчүн экспедицияга катышты.

Мөңгүлөрдүн чегинүүсүнүн экосистемаларга тийгизген таасири

Уругвай Антарктика институтунун өкүлү болгон биолог жана жер илимдеринин аспиранты Паула Арбица мөңгүлөр таасир эткен арктикалык фьорд экосистемаларын изилдеди.

Арбицанын айтымында, изилдөөчүлөр экспедиция учурунда чогултулган маалыматтарды Антарктидадагы иштери менен салыштырышат.

Изилдөөнүн максаты - климаттык кризистен улам мөңгүлөрдүн тартылуусу айланадагы экосистемалардын абалына кандай таасир этерин аныктоо.

Изилдөөчүлөр экосистеманын абалынын биологиялык көрсөткүчтөрү катары майда организмдерди изилдеп, чөкмөлөрдөн үлгүлөрдү чогултушту; ошондой эле аймактагы экологиялык өзгөрмөлөрдү талдашты.

Арктика менен Антарктиданын ортосундагы салыштыруу окумуштууларга эки жарым шардагы полярдык экосистемалардын температуранын жогорулашына жана мөңгүлөрдүн кичирейишине кандай жооп кайтарарын түшүнүүгө жардам берет деп күтүлүүдө. 

Байкоо жүргүзүлгөн арктикалык канаттуулардын популяциясы

Болгария Илимдер академиясынан Боян Мичев арктикалык канаттуулар коомдоштуктарынын түзүлүшүн жана аймакта гана кездешкен түрлөрдүн географиялык таралышын изилдеген.

Мичив экспедиция учурунда ачык деңиздин үстүндө болжол менен 30–40 канаттуу түрү байкалганын билдирди.

Куштар кургактыкта ​​уя салса да, көбү деңиздин үстүнөн азыктануу үчүн учуп өтүшөт; бул изилдөөчүлөргө алардын маршруту боюнча түрлөрдүн бар экендигин жана таралышын жазууга мүмкүндүк берди.

Бул байкоолор айлана-чөйрөнүн өзгөрүшүнүн арктикалык канаттуулардын популяцияларынын жашоо чөйрөсүнө, азыктануу жерлерине жана кыймыл үлгүлөрүнө тийгизген таасирин изилдөөгө салым кошот деп күтүлүүдө.

Полярдык атмосферадан чогултулган микропластиктер

Аргентиналык Антарктика институтунан Артуро Хубер полярдык аймактын үстүндөгү атмосферадагы микропластиктердин булганышын изилдеген.

Хубер экспедиция учурунда колдонулган система абадагы бөлүкчөлөрдү чыпкаларга чогултканын жана үлгүлөр лабораторияларда Арктика атмосферасындагы микропластиканын концентрациясын аныктоо үчүн текшерилерин билдирди. 

Ушул эле ыкма мурда Антарктидада колдонулган. Бул изилдөөчүлөргө эки полярдык аймактагы микропластиканын булганышын салыштырууга мүмкүндүк берет.

Микропластиктер атмосфералык жана океандык циркуляция аркылуу алыскы аралыкка ташылышы мүмкүн; бул уюлдардан алыс аймактардан келген бөлүкчөлөрдүн алыскы Арктика жана Антарктика чөйрөлөрүнө жетүүгө мүмкүндүк берет.

Салыштырмалуу изилдөө уюлдук аймактардагы микропластикалык булгануунун көлөмүн, булактарын жана кыймылын тереңирээк түшүнүүгө мүмкүндүк берет деп күтүлүүдө.