Норвегиянын Качкындар Кеңешинин (NRC) жаңы отчетуна ылайык, оккупацияланган Батыш Шериада сексуалдык жана гендердик зомбулук күч менен көчүрүүнүн системалуу куралы катары колдонулууда; көчүрүлгөн палестиналык үй-бүлөлөрдүн 70 пайыздан ашыгы аялдарга жана балдарга карата коркунучтарды, айрыкча сексуалдык зомбулукту үйлөрүн таштап кетүүнүн негизги себеби катары көрсөтүшөт.
20-апрелде жарыяланган «Батыш Шериада сексуалдык зомбулук жана күч менен көчүрүү: Гендердик динамиканы эксплуатациялоо көчүрүүнү кантип шарттайт» деп аталган отчетто отурукташкандар жана аскерлер менен байланышкан кеминде 16 чыр-чатакка байланыштуу сексуалдык зомбулук учурлары катталган; буларга зордуктоо, күч менен каракчылык, куугунтуктоо жана кол салуу коркунучу кирет. Изилдөөчүлөрдүн айтымында, алардын саны аз маалымат берилгендиктен чындыгында жогору болушу мүмкүн.
Отчетто «сексуалдык зомбулук коомчулуктарга кысым көрсөтүү, үйдө же жерден кетүү же калуу жөнүндө чечимдерди калыптандыруу жана күнүмдүк жашоо образын өзгөртүү үчүн колдонулуп жатат» деп айтылат.
Отчетто адепсиздикке кабылуу, даараткананын жанында аңдуу, уктоочу бөлмөнү көзөмөлдөө, күч менен каракчылык жана сексуалдык зомбулук учурлары катталган.
Отчетто ошондой эле көчүрүүдөн кийин эркектер мыйзамсыз жөөт отурукташкандар тарабынан кармалып, күч менен каракчылыкка, сабалууга жана кемсинтүүгө дуушар болгондугу жана кордуктун сүрөттөрү интернетте тарагандыгы тууралуу айыптоолор камтылган. Иордан өрөөнүндөгү бир окуяда күбөлөр палестиналык эркек үй-бүлөсүнүн көзүнчө сексуалдык зомбулукка кабылганын, ал эми аялдар менен кыздар сабалып, коркутулганын айтышкан.
Изилдөөчүлөр Израиль күчтөрү көптөгөн окуялар учурунда болгонун, бирок кийлигишпегенин же иликтөө жүргүзбөгөнүн, бул жазасыздыктын туруктуу чөйрөсүн күчөткөнүн белгилешет.
Адам укуктары боюнча өкүлү изилдөөчүлөргө: «Аялдар жана балдар мурда кол тийгис деп эсептелчү; бул жазылбаган эреже азыр толугу менен жок болуп кетти», - деди.
Коомдук жайлардан үйгө карай
Отчетто зомбулук коомдук жайлардан үйлөр, короолор жана уктоочу бөлмөлөр сыяктуу жеке жайларга барган сайын өтүп жатканы аныкталат.
Вади аль-Килтте отурукташкандар түнкүсүн үйлөргө кирип, «тургундардын төшөгүндө уктайбыз» деп айтышкан. Сусияда аялдар үйлөрүнүн жанына кир илип жатканда кысымга алынганын айтышкан.
Жалбундан келген бир аял: «Биз дагы эле үйүбүздөбүз, бирок ал мындан ары үй эмес. Мен ар бир дем алган сайын коркуу менен жашайм», - деди.
Бедуин аял Израиль күчтөрү менен кошо отурукташкандар анын үйүнө кантип келишкенин, андан кийин эки аял аскер ага чечинүүнү буйрук кылып, аны медициналык кароодон өткөрүп, кемсинтүүчү сөздөрдү айтышканын айтып берди.
Гуманитардык кызматкер: «Бедуин маданиятында коомдон тышкаркы эркектин аялга болгон ар кандай каалабаган мамилеси же байланышы олуттуу укук бузуу катары каралат. Бул анын кадыр-баркына кол салуу катары түшүнүлөт», - деди.
Үй-бүлөлөр гендердик негиздеги күрөшүү стратегияларын кабыл алышат
Көчүп келген үй-бүлөлөр үчүн кесепеттери оор жана жынысына жараша айырмаланат.
Отчетто үй-бүлөлөр аялдарды жана балдарды көчүрүү жана эрте никеге туруу сыяктуу зыяндын коркунучун азайтуу үчүн гендердик негиздеги күрөшүү стратегияларын кабыл алып жатышканы белгиленет.
Отчетко ылайык, эркектер аялдардын жана кыздардын кыймылын чектешет; аялдар барган сайын үйдө камалып, оор үй-бүлөлүк милдеттерди аткарып, экономикалык көз карандысыздыгын жоготуп жатышат.
Рамаллада жашаган аялдардын юридикалык жардам көрсөтүү боюнча жактоочусунун айтымында, «жок дегенде алты үй-бүлө 15-17 жаштагы кыздарды үйлөрүнөн чыгаруу үчүн эрте никеге турууну уюштурганын билдиришкен».
Отчетто күч менен көчүрүлгөн аялдардын 87 пайызы кирешенин бардык булактарын жоготконун жана 90 пайызы психологиялык стресстин жана травманын күчөгөнүн билдиришкени айтылат. Балдардын арасында 63 пайызы коркуу жана тынчсыздануунун жогорку деңгээлин көрсөтсө, 40 пайызы билим алуу мүмкүнчүлүгүнөн айрылган.
Көчүп кетүүнүн психологиялык баасы
Аймакты таштап кетүү көйгөйлөрдү чечпейт.
Отчетто аялдар жана балдар тынымсыз тынчсызданууну, травматикалык эскерүүлөрдү эрксизден эстеп, жаңы жерлеринде кайталануу коркунучун сезери белгиленген; 90 пайызы көчүп кеткенден кийин психологиялык стресс күчөгөнүн билдиришкен.
Вади аль-Сик шаарынан келген аял: «Менин мурда энергиям бар болчу, айланамдагы башка аялдарга жардам берчүмүн. Азыр өзүмдү обочолонгон жана чарчаган сезип жатам», - деди.
Жалбундан келген аял уулунун сыртта ойнобой калганын айтты. «Ал жер кайгылуу жана ачуулуу деп айтат. Ал көчүп келгендер эми асманды да басып алышабы деп сурайт».
Аты аталбаган коомчулуктун мүчөсү балдардын мектепке чейинки узун жана кооптуу жолдорду кантип басып бара жатканын сүрөттөп берди. «Алар коркуп кайтып келишет, жолдору жабылып калганын айтышат. Балдар жалгыз басуудан коркуп ыйлашат».
Басып алынган Батыш Шериадагы күч колдонуу схемасы
Бириккен Улуттар Уюмунун Адам укуктары боюнча башкармалыгы (OCHA) 2023-жылдын январынан бери 107 конуштан 1037ден ашык палестиналык үй-бүлө, башкача айтканда, 5600дөн ашык адам, анын ичинде 2600 бала көчүрүлгөнүн документтештирген.
Изилдөөдө 2026-жылдын алгачкы үч айында эле 1697 палестиналык көчүрүлгөнү, бул 2025-жылдагы жалпы көрсөткүчтөн ашып түшкөнү айтылат.
2026-жылдын 28-январында Бириккен Улуттар Уюмунун Адам укуктары боюнча башкармалыгы отурукташкандардын зомбулуктарынын күчөшү Батыш Шериадагы көчүрүүнүн негизги себептеринин бири экенин жана оккупацияланган аймакта мажбурлап көчүрүү согуш кылмыштары жана адамзатка каршы кылмыштар болуп эсептелиши мүмкүн экенин билдирген.
Отчетто ошондой эле Эл аралык Соттун 2024-жылдагы консультативдик корутундусуна шилтеме жасалат, анда оккупацияланган Палестина аймактарында эл аралык укуктун олуттуу бузулушу бардык мамлекеттерге кырдаалды таануудан баш тартууга жана аны токтотуу үчүн чараларды көрүүгө милдеттендирилгени аныкталган.
Отчет Израиль армиясынын Сде Тейман кармоо лагеринде сексуалдык зомбулукка айыпталган беш аскерге айыптоолор алынып салынгандан кийин кайра кызматка алуу чечиминен кийин бир нече күндүн ичинде жарыяланган. Amnesty International бул чечимди «жазасыздык чынжырындагы дагы бир кабыл алынгыс звено» деп мүнөздөгөн.
NRC отчетунда ошондой эле отурукташкандар басып алынган Батыш Щериадагы палестиналыктарды коркутууларда Сде Тейманды эскерип, камакка алуу жөнүндөгү айыптоолор калк арасында коркуу сезимин кандайча күчөтөрүн көрсөтүп турганы белгиленген.
