Тышкы иштер министри Хакан Фидан Украинага эки күндүк сапар менен барат.
Тышкы иштер министрлигинин булактарынан алынган маалыматка ылайык, Фидандын сапарынын алкагында Украинанын президенти Владимир Зеленскийдин кабыл алышы жана Украинанын тышкы иштер министри Андрей Сибига менен дагы башка жогорку даражалуу жетекчилер менен жолугушуусу пландалууда.
Министр Фидан сүйлөшүүлөрдө Түркия-Украина карым - катнаштарын экономика, энергетика жана коргонуу тармактары баш болгон бардык багыттарда андан ары өнүктүрүү жана эки өлкөнүн ортосундагы стратегиялык өнөктөштүктү тереңдетүү үчүн таштала турган биргелешкен кадамдар боюнча пикир алмашары күтүлүүдө.
Түркиянын Украинанын эгемендигине, көз карандысыздыгына жана аймактык бүтүндүгүнө колдоосун, Украинага бардык тармактарда жана платформаларда көрсөтүлүп жаткан жардамдарга токтоло турган Фидандын Украинада адилеттүү жана туруктуу тынчтыкты камсыз кылууга багытталган дипломатиялык аракеттерди улантуунун маанисине көңүл буруп, Түркиянын Украина менен Россияны сүйлөшүү столуна кайра алып келүүгө даяр экенин билдириши күтүлүүдө.
Хакан Фидан 4 жылдан бери уланып жаткан Россия-Украина согушунун Кара деңизге жайылбашы керектигин белгилеп, Кара деңиздеги чыңалууну азайтуу жана кеме жүрүү коопсуздугун камсыз кылуунун маанисин баса белгилейт.
Ушунун негизинде Кара деңиздеги порттордун, кемелердин жана балыкчы кайыктары башта болгон деңиз транспортторунун бутага алынышын эч кандай шартта кабыл алууга болбой турганын баса белгилей турган Фидандын Түркиянын Кара деңизди тынчтык, туруктуулук жана кызматташтык аймагы катары сактап калуу максатында дипломатиялык демилгелерин чечкиндүү түрдө улантып жатканын билдирери пландалууда.
Фидан ошондой эле түрк компанияларынын Украинадагы учурдагы инвестициялары жана долбоорлору аркылуу Украинанын кайра курулушуна олуттуу салым кошо аларын айтып, Крымды мыйзамсыз аннексиялоо боюнча Түркиянын позициясын кайталап, крым татарларынын укуктарын бекемдөө үчүн кошумча кадамдарды таштоонун маанисин баса белгилейт.
Эркин соода келишими
Түркиянын тышкы иштер министри Хакан Фидан эки күндүк сапар менен Украинага барат.
Тышкы иштер министрлигиндеги булактардын маалыматы боюнча, Фиданды Украинанын президенти Владимир Зеленский кабыл алат жана ошондой эле Украинанын тышкы иштер министри Андрей Сибиха жана башка жогорку даражалуу расмий адамдар менен жолугушууларды өткөрөт.
Бул жолугушууларда министр Фидан Түркия менен Украинанын ортосундагы мамилелерди бардык тармактарда, айрыкча экономика, энергетика жана коргонуу жаатында андан ары өнүктүрүү жана эки өлкөнүн ортосундагы стратегиялык өнөктөштүктү тереңдетүү үчүн биргелешкен кадамдар боюнча пикир алмашат деп күтүлүүдө.
Фидан Түркиянын Украинанын көз карандысыздыгын, эгемендүүлүгүн жана аймактык бүтүндүгүн колдой тургандыгын тастыктап, Украинага бардык тармактарда жана платформаларда көрсөтүлгөн жардамды белгилейт деп күтүлүүдө. Ошондой эле, ал Украинада адилеттүү жана узак мөөнөттүү тынчтыкка жетүү үчүн дипломатиялык аракеттерди улантуунун маанилүүлүгүн баса белгилеп, Түркиянын Украина менен Орусияны сүйлөшүү столуна кайра алып келүүгө даяр экенин билдирет деп күтүлүүдө.
Хакан Фидан төртүнчү жылында болуп жаткан Орусия менен Украинанын ортосундагы согуш Кара деңизге жайылбашы керектигин баса белгилеп, Кара деңиздеги чыңалууну азайтуунун жана кемелердин коопсуздугун камсыз кылуунун маанилүүлүгүн белгилейт деп күтүлүүдө.
Ушул контекстте Фидан Кара деңиздеги портторду жана деңиз кемелерин, айрыкча кемелерди жана балык уулоочу кайыктарды бутага алуу эч кандай шартта кабыл алынгыс экенин баса белгилейт деп күтүлүүдө. Ал ошондой эле Түркия Кара деңизди тынчтыктын, туруктуулуктун жана кызматташтыктын бассейни катары сактоо үчүн дипломатиялык аракеттерин чечкиндүү түрдө улантып жатканын айтат деп күтүлүүдө.
Фидан ошондой эле түрк компаниялары Украинадагы учурдагы инвестициялары жана долбоорлору аркылуу Украинанын кайра курулушуна олуттуу салым кошо аларын айтып, Крымды мыйзамсыз аннексиялоо боюнча Түркиянын позициясын кайталап, крым татарларынын укуктарын бекемдөө үчүн кошумча кадамдарды жасоонун маанилүүлүгүнө көңүл бурат деп күтүлүүдө.
Эркин соода келишими
Түркия менен Украинанын ортосунда 2022-жылдын 3-февралында кол коюлган Эркин соода келишими (ЭСА) кечээ, министр Фидандын Киев сапарынын алдында Украина парламенти тарабынан ратификацияланды.
Мыйзамдын президент Зеленский кол койгондон кийин күчүнө кирери күтүлүүдө.
Төрт жылдан бери ратификацияланышын күтүп жаткан келишим Түркия менен Украинанын экономикалык жана соода мамилелеринин өнүгүшүнө салым кошуп, түрк экспорттоочуларына Украина рыногунда Европа Биримдигинин экспорттоочуларына окшош атаандаштык шарттарын түзүүгө мүмкүндүк берет жана 10 миллиард долларлык соода көлөмүнүн максатына жетүүгө жардам бериши күтүлүүдө.
Түркия менен Украинанын ортосундагы эки тараптуу соода көлөмү 2024-жылы 6,2 миллиард долларды түзгөн болсо, 2025-жылы 6,6 миллиард долларга чейин өскөн.
Тышкы иштер министри Фидан акыркы жолу Украинага 2025-жылдын 29-30-майында барган.
Украинадан Түркияга тышкы иштер министрлеринин деңгээлиндеги акыркы сапар 7-8-июлда Анкарада, НАТОнун мамлекет жана өкмөт башчыларынын 36-саммитине карата болгон.
