Түркиянын Улуттук чалгындоо уюмунун (УЧУ) башчысы Ибрахим Калын, эгерде ал улана берсе, Израиль, АКШ жана Иран катышкан согуш кеңири глобалдык кризиске айланып кетиши мүмкүн экенин эскертти.
Ишемби күнү Стамбулда өткөн STRATCOM-2026 саммитинде сүйлөгөн сөзүндө Калын: «Пандемиядан бери дүйнөбүз көптөгөн маанилүү босоголордон, кризистерден жана сынуулардан өттү», - деп айтып, 2022-жылы башталган Орусия-Украина согушу жакында эле бешинчи жылына киргенин жана анын кандайча аяктаары тууралуу так түшүнүк жок экенин белгиледи.
Калын ошондой эле 2023-жылдын 7-октябрында Израиль тарабынан Газада башталган геноциддик согуштун кесепеттери дагы эле сезилип жатканын билдирди. «Газада тынчтыкка жетүү аракеттери уланып жатканда, Израилдин укук бузуулары, басып алуулары жана аннексия саясаты үзгүлтүксүз уланууда», - деди ал.
Аймактагы окуяларга байланыштуу Калын, өткөн жылдын июнь айында 12 күндүк Израиль-Иран согушу Иран менен болгон учурдагы чыр-чатактын бир түрү болгонун жана Түркия согуштун чыгышына жол бербөө жана анын жайылышын токтотуу үчүн дипломатиялык жактан катуу аракеттерди көрүп жатканын билдирди.
Калын: «Тилекке каршы, Израиль баштаган бул аймактык согуш тездик менен глобалдык кризиске айланып баратат жана биздин Президент айткандай, «8 миллиард адам чыгымын төлөп жаткан согуш» азыр иш жүзүндө чындыкка айланып баратат», - деди.
Калын кошумчалап: «Биздин негизги аракетибиз бул согушту мүмкүн болушунча тезирээк токтотуу болот», - деди.
«Түркия эч качан араздашуу отун күйгүзгөн тарап болбойт»
Калын ошондой эле чыр-чатак аймактагы бөлүнүүлөрдү тереңдетиши мүмкүн экенин эскертти.
Түркиянын чалгындоо кызматынын башчысы: «Бул согуштун эсептелген кесепеттеринин бири Ирандын өзөктүк кубатын жок кылуу гана эмес, андан да коркунучтуусу, аймактын негиздөөчү элементтери: түрктөр, күрттөр, арабдар жана перстердин ортосунда ондогон жылдар бою улана турган бир туугандык согушка, кандуу кастыкка жол ача турган кадамдар», - деп билдирди.
«Түркия катары биз эч качан араздашуу отун күйгүзгөн тарап болгон эмеспиз жана болбойбуз», - деп айткан Калын мындай деп кошумчалады: «Зарыл болсо, биз от шарын колубузга алып, көкүрөгүбүздө муздатабыз, бирок аны эч качан араздашуу отуна ыргытпайбыз».
Түркиянын чалгындоо кызматынын башчысы ошондой эле Иранга каршы жүргүзүлгөн согуштун эл аралык укукта эч кандай юридикалык негизи жок экенин билдирди.
Калын ошондой эле аймакта жаңы каталарды жаратууга аракет кылуудан сак болууну эскертип: «Бул согушту баштагандар бир гана Иран менен чектелбестен, аймакта, Ливанда, Сирияда, Палестина аймактарында жана башка жерлерде каталарды жаратып, жаңы кыйратуу, аннексиялоо жана басып алуу саясатын жүргүзүп жатканын жакшы билебиз»,-деди.
Ибрахим Калын Түркия палестиналыктардын укуктарын этибарга албай коюуга жол бербей турганын кошумчалап, «Мен палестиналыктардын негизги укуктарынын Палестина аймактарында каталарды жаратып алуу аркылуу алынып салынышына, ошондой эле Газадагы жана Батыш Шериадагы укук бузуулардын этибарга алынбай калышына жол бербей турганыбызды билдиргим келет»,- деди.
Калын кошумчалап: «Албетте, Ирандын Перс булуңундагы өлкөлөргө жасаган чабуулдары кабыл алынгыс, бирок биз согушту баштаган негизги актёр ким экенин эч качан унутпашыбыз керек»,-деди.
Калын Түркия Пакистандын демилгелерин кошо алганда, сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү боюнча дипломатиялык аракеттерди колдой турганын, бирок ошондой эле Израиль диалог аракеттерине тоскоол болуп жатканын билдирди.
Жакынкы Чыгыштагы чыңалуу 28-февралда АКШ менен Израиль Иранга каршы биргелешкен чабуул баштагандан бери күчөдү. Бул чабуулда азыркыга чейин жогорку лидер Али Хаменеи баштаган 1340тан ашык адам каза болду.
Иран АКШнын аскердик активдери жайгашкан Израилге жана Перс булуңундагы мамлекеттерге каршы дрон жана ракеталык чабуулдар менен жооп кайтарды.
«Байланыш - бул маанини түзүү аракети»
Конфликттерден тышкары, Калын заманбап дүйнө маалыматка толуп кеткенине карабастан, чындыктан барган сайын алыстап баратканын эскертти.
Ибрахим Калын байланыш жөн гана маалымат жана билдирүүлөрдү жеткирүү аракети эмес, ошондой эле маанини түзүү, багыт жана жол көрсөтүү аракети экенин айтып, мындай деди: «Бизге аян түрүндө келген кудайлык кабарлар, ыйык китептер ар бири кабар, кудайлык байланыштын ыкмасы. Бирок алардын акыркы максаты - маанини түзүү жана жашообузга байланыштуу жол көрсөтүү. Адамдардын байланышынын негизги максаты, албетте, маанини түзүү жана багыт берүү. Ошондуктан, байланыш дагы маанини түзүү, багытты аныктоо, өз багытыбызды табуу аракети».
Калын кошумчалап: «Атын атабаган нерсе сеники эмес. Атын атабаган окуя сеники эмес. Башка бирөөнүн грамматикасын колдонуп өз сөздөрүңдү колдонгонуңда да, өз тилиңди колдонгон жоксуң. Болгону өз сөздөрүңдү башка бир тилдик ааламда, башка бирөөнүн синтаксиси аркылуу чарчатып жатасың»,-деп айтты.
