Кыргызстандын Анкарадагы элчиси Руслан Казакбаев Түркия Кыргызстанга салынган инвестициялардын өсүү темпи боюнча өлкөлөрдүн арасында үчүнчү орунга көтөрүлгөнүн билдирди.
Анкарадагы Кыргызстандын элчилиги жана Евразия изилдөөлөр борбору (AVIM) тарабынан уюштурулган тегерек стол жыйынында Кыргызстандагы учурдагы окуялар жана аймактык мамилелер талкууланды.
Жолугушууга Казакбаев, AVIM президенти ардактуу эс алуудагы элчи Алев Кылыч, Борбордук Азиянын айрым өлкөлөрүнүн элчилери, чет элдик миссиялардын өкүлдөрү жана чакырылган коноктор катышты.
Казакбаев өз өлкөсүндө коомдук, саясий жана экономикалык жашоонун бардык тармактарын камтыган олуттуу реформалар ишке ашырылганын белгиледи.
Ал өлкөнү "Жаңы Кыргызстан" урааны менен жетектеген Кыргызстандын президенти Садыр Жапаровдун жетекчилиги астында коррупцияга каршы натыйжалуу күрөш, чек ара маселелерин чечүү, стратегиялык жактан маанилүү долбоорлорду ишке ашыруу жана саясий жана экономикалык туруктуулукка жетишүү көрүнүктүү болгонун белгиледи. Казакбаев өлкөсү туруктуу экономикалык өсүш жолунда бара жатканын, экономика акыркы беш жылдын ичинде 10,2 пайызга өскөнүн кошумчалады.
Казакбаев Түркия Кыргызстанга салынган инвестициялардын өсүү темпи боюнча өлкөлөрдүн арасында үчүнчү орунга көтөрүлгөнүн баса белгиледи.
Ал өз өлкөсүндө заманбап спорт жана коомдук инфраструктураны куруу сыяктуу ири улуттук долбоорлорду ишке ашыруу өзгөчө мааниге ээ экенин билдирди. Ал комплекстер жана стадиондор сыяктуу объектилер Кыргызстандын инфраструктурасын модернизациялоо, эл аралык иш-чараларды өткөрүү үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүү жана өлкөнүн эл аралык имиджин бекемдөө каалоосун чагылдырарын белгиледи.
Казакбаев Кыргызстан Борбор Азия өлкөлөрү, стратегиялык өнөктөштөр жана жакынкы жана алыскы аймактардагы мамлекеттер менен активдүү, жемиштүү жана өз ара пайдалуу кызматташтыкты өнүктүрүп, дипломатиялык жана экономикалык ишмердүүлүгүндө күчтүү динамизмди көрсөтүп жатканын кошумчалады.
Казакбаев декабрь айында Кыргызстан менен Түркиянын ортосундагы дипломатиялык мамилелердин орнотулганынын 35 жылдыгы белгиленерин айтып, сөзүн мындайча улантты:
«Кыргызстан менен Түркияны дипломатиялык мамилелер гана эмес, ошондой эле муундан муунга өтүп келе жаткан жалпы тарых, тил, маданият, руханий баалуулуктар жана бир туугандык байланыштар бириктирет. Түркия Кыргызстандын көз карандысыздыгын тааныган алгачкы өлкөлөрдүн бири болгон жана мамлекетибиз түзүлгөндөн бери өлкөбүзгө олуттуу колдоо көрсөтүп келет. Акыркы 35 жылдын ичинде биз саясий диалог, соода, экономика, инвестиция, билим берүү, саламаттыкты сактоо, маданият жана туризм сыяктуу көптөгөн тармактарда кызматташуубуз үчүн бекем пайдубал түздүк».
Казакбаев Түркияга кыргыз экономикасына түз инвестиция салгандыгы үчүн ыраазычылык билдирип, бул инвестициялар 2025-жылы эле болжол менен 120 миллион долларга жеткенин белгиледи.
Ал коңшу өлкөлөр менен чек ара маселелерин чечүү өз өлкөсүндө жана аймакта туруктуулукту чыңдоого олуттуу салым кошконун айтып, бул кадамдар тарыхый өнүгүүлөр экенин кошумчалады.
Казакбаев Кыргызстан көп тараптуу дипломатия жаатында активдүү иштеп жатканын билдирип, "2025-жылдын ноябрь айында Кыргыз Республикасы 2025-2029-жылдарга ЮНЕСКОнун Аткаруу кеңешине ийгиликтүү шайланган. Ошондой эле, биздин өлкө 2025-жылы Бириккен Улуттар Уюмунун Адам укуктары боюнча кеңешинин мүчөсү катары үч жылдык мөөнөтүн ийгиликтүү аяктады" деп билдирди.
Өткөн жылы биздин өлкө 2027-2028-жылдар аралыгы үчүн Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу эмес мүчөлүгүнө шайлоо өнөктүгүн баштаган. Белгилүү болгондой, ушул жылдын июнь айында Кыргыз Республикасы тарыхта биринчи жолу 142 өлкөнүн колдоосу менен 2027-2028-жылдар аралыгында БУУнун Коопсуздук Кеңешинин убактылуу мүчөсү болуп шайланган.
Бул окуя биздин өлкө үчүн маанилүү дипломатиялык жетишкендик гана эмес, ошондой эле олуттуу жоопкерчилик. Кыргызстан Борбордук Азиянын жалпы кызыкчылыктарын эл аралык аренада чечкиндүү коргоону; учурдагы эл аралык көйгөйлөрдү чечүүгө конструктивдүү салым кошууну; жана эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту чыңдоо үчүн берилген мүмкүнчүлүктөрдү пайдаланууну максат кылат.
Кыргыз Республикасы Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештиги (КМШ), Жамааттык коопсуздук келишими уюму (ЖККУ), Шанхай кызматташтык уюму (ШКУ) жана Евразия экономикалык биримдиги (ЕАЭБ) сыяктуу аймактык уюмдардын жана интеграциялык механизмдердин алкагында көп кырдуу ишмердүүлүгүн улантат.
Белгилүү болгондой, кечээ Самаркандда АКШ жана Борбордук Азия өлкөлөрүнүн катышуусундагы С5+1 жолугушуусу өттү. Жолугушуунун жыйынтыгында Өзбекстандын, Казакстандын, Кыргызстандын, Тажикстандын жана Түркмөнстандын тышкы иштер министрлери АКШнын мамлекеттик катчысы менен биргеликте биргелешкен билдирүүгө кол коюшту. Тараптар Транскаспий эл аралык транспорт жолун өнүктүрүүнүн, инфраструктурага инвестиция салуунун жана транспорттук жана соода байланыштарын чыңдоонун маанилүүлүгүн баса белгилешти. Бул кадамдар Борбордук Азия менен АКШнын ортосундагы өз ара сооданын жана инвестициянын өсүшүнө салым кошот деп күтүлүүдө.
Кыргыстан өткөн жылы "Түрк дүйнөсүн чыңдоо: экономикалык интеграция, туруктуу өнүгүү, санариптик келечек жана бардыгы үчүн коопсуздук" урааны астында Түрк мамлекеттеринин уюмуна ийгиликтүү төрагалык кылганын эскерип, Казакбаев өлкөсүнүн төрагалыгы учурунда мүчө мамлекеттердин ортосундагы өз ара түшүнүшүүнү жана кызматташтыкты чыңдоого багытталган ар кандай тармактарда 140тан ашык иш-чара өткөрүлгөнүн белгиледи.
Казакбаев ошондой эле Кыргызстан үчүн жаратылыш ресурстарын рационалдуу пайдалануу, гидроэнергетиканы өнүктүрүү жана тоо экосистемаларын коргоо улуттук коопсуздуктун негизги маселелеринин бири экенин билдирди.
"Кыргыстан тоолор, климат жана айлана-чөйрө жаатындагы демилгелерди алга жылдырууда өз позициясын бекемдөөнү көздөйт", - деди Казакбаев, тоо экосистемалары, мөңгүлөр, суу ресурстары жана климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоо эл аралык талкууларды калыптандыруу жана климаттык каржылоону тартуу мүмкүнчүлүктөрүн берерин белгиледи.
Президент Садыр Жапаров Бишкекте Тоолуу аймактардагы туруктуулук боюнча глобалдык борборду түзүү демилгесин көтөрдү. Борбор климаттык каржылоо боюнча долбоорлорду иштеп чыгууга, маалыматтарды чогултууга жана изилдөөлөрдү жүргүзүүгө басым жасайт. Дүйнө калкынын жарымын суу менен камсыз кылган мөңгүлөрдү изилдөөгө өзгөчө көңүл бурулат.
Аймагынын 94% тоолор менен капталган Кыргыз Республикасы үчүн жаратылышты коргоо экологиялык маселе гана эмес, ошондой эле улуттук коопсуздукту жана келечек муундардын жыргалчылыгын камсыз кылуунун маанилүү элементи болуп саналат.
Президенттин демилгеси менен 2027-жылдын 21-23-октябрында Бириккен Улуттар Уюму менен биргеликте Бишкекте Экинчи Глобалдык Тоо Саммити "Бишкек+25" өтөт. Мен сиздин өлкөлөрүңүз саммитке активдүү катышат деп ишенем.
Улуттук маданий мурасты жана көчмөн цивилизациясынын салттарын жайылтуу Кыргызстандын эл аралык кадыр-баркын чыңдоодо өзгөчө орунду ээлейт. Быйыл, 31-августта, Кыргызстан VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын ачылыш аземин ийгиликтүү өткөрүп, кайрадан дүйнөлүк көңүлдүн борборуна айланды. Ачылыш аземинин убактысы Кыргыз Республикасынын көз карандысыздыгынын 35 жылдыгына туш келип, символикалык мааниге ээ. VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын ачылышы заманбап "Бишкек Арена" стадионунда болуп, өлкөнүн жаңы мүмкүнчүлүктөрүн жана спорт менен жаштардын келечегин символдоштурду. Кыргызстан Көчмөндөр оюндарынын негиздөөчүсү болуп саналат жана дүйнөгө өзүнүн тарыхын жана мурасын көрсөтүп жатат. Көчмөндөр оюндары - бул байыркы гунндардан, байыркы кыргыздардан, байыркы түрктөрдөн жана Евразия географиясында жашаган башка көчмөн элдерден мураска калган улуу маданияттын көрүнүшү. Биздин өлкөдө жаралган бул ири масштабдуу долбоор комплекстүү спорттук иш-чара гана эмес, маданий дипломатия жаатындагы маанилүү демилге.
Элчи Казакбаев Кыргызстандагы жүргүзүлүп жаткан реформалар жана тышкы саясат өлкөнүн эл аралык кадыр-баркын андан ары чыңдоого жана жогорулатууга, ошондой эле башка өлкөлөр жана эл аралык уюмдар менен кызматташууну өнүктүрүүгө багытталганын билдирди.
Сөздөрдөн кийин Казакбаев катышуучулардын суроолоруна жооп берди.
Элчи Казакбаев тарабынан AVIM жетекчиси, ардактуу эс алуудагы элчи Алев Кылычка эстелик такта тапшырылды.
Казакбаевге да AVIM жетекчиси, ардактуу эс алуудагы элчи Алев Кылыч тарабынан ардактоо баракчасы тапшырылды.
