Түркия Республикасынын Тышкы иштер министрлиги 1919-1922-жылдар аралыгындагы Түркиянын көз карандысыздык согушу учурунда грек армиясы тарабынан Анадолудагы түрк жарандарына карата жасалган мыкаачылыктарды документтештирген архивдик документтерди жана сүрөттөрдү коомчулукка жарыялады.
Министрлик жума күнү X платформасындагы билдирүүсүндө, өз архивинен алынган материалдардын Түрк Элдик Боштондук согушу учурунда грек армиясынын Анадолуну басып алуусу жана андан кийинки чегинүү учурунда айылдардын талкаланышын жана жарандардын өлтүрүлүшүн көрсөткөнүн билдирди. Билдирүүдө, каттоолордун 1923-жылдагы Лозанна келишиминде жана эл аралык отчеттордо кабыл алынган системалуу кыйратуу саясатынын далили болору айтылып, булар билдирилди: "Министрлигибиздин архивинен коомчулук менен бөлүшүп жаткан документтер жана сүрөттөр 1919-1922-жылдар аралыгында грек армиясынын Анадолуда жасаган мыкаачылыктарын дагы бир жолу ачыкка чыгарат. Грек күчтөрү Анадолуну ы басып алуу жана андан кийин чыгып кетүү учурунда системалуу түрдө жок кылуу саясатын жүргүзүшкөн; бул Лозанна келишиминде жана ар кандай эл аралык отчеттордо таанылган факт. Бул жерде бөлүшүп жаткан жазуулар Бурсага жакын бир айылда түрк жарандарга карата жасалган кыргындын оор үлгүсүн түзөт".
Кол жазма архивдик документтер
Министрлик тарабынан бөлүшүлгөн материалдар тергөө комиссиясына таандык сүрөттөрдү, ошондой эле кол жазма архивдик документтерди камтыйт. Сүрөттөрдө айылдын урандылары, жарандардын курмандыктары жана Түркиянын түндүк-батышындагы Бурсага жакын конуштардагы кол салуулардан аман калгандар көрсөтүлгөн.
Сүрөттөрдүн бири өрттөн кийин талкаланган Машара Хасан айылын сүрөттөйт. Сүрөттүн астындагы жазууда айылдын грек аскерлеринин Бурсадан чегинген учурунда грек күчтөрү тарабынан тургундары кыргынга учураган конуштардын бири экени белгиленүүдө.
Башка сүрөттөрдө аялдар жана балдар менен бирге жарандардын сөөктөрү, ошондой эле Муданянын Сөгүтпынар айылынан жарадар куткарылгандардын тобу көрсөтүлгөн.
Санариптик архивдерде жеткиликтүү материалдар
Түрк боштондук соугушу 1919-жылдын 15-майында грек күчтөрүнүн Измирге кириши менен жана Боштондук согушунун улуу лидер Мустафа Кемалдын "Кандай келген болсо ошондой кетишет" деген сөзү менен башталган Түрк Улуттук күрөшүнүн жеңиш менен аяктаган 1923-жылы Түркия Республикасынын түзүлүшү менен аяктаган.
1923-жылдын 24-июлунда кол коюлган Лозанна келишиминин 59-беренесинде Греция согуш мыйзамдарын бузган грек армиясынын же администрациясынын аракеттеринин натыйжасында Анадолуда келтирилген зыяндын ордун толтуруу милдетин өзүнө алаары белгиленген.
Түркиянын Тышкы иштер министрлигинин Дипломатиялык архивинде көз карандысыздык согушу мезгилине тиешелүү каттоолор жана тарыхый документтер бар. Министрлик бул архивдик материалдарды коомчулукка жана изилдөөчүлөргө санариптик платформалар жана изилдөө мекемелери аркылуу жеткиликтүү кылган.
