Тышкы иштер министрлигинин булактарынан алынган маалыматка ылайык, Фидан президент Режеп Таййип Эрдоган менен Казакстандын Түркстан шаарында өтө турган Борбордук дипломатиялык альянстын (БДБ) бейрасмий саммитине жана ушул эле күнү саммиттин алдында өтө турган ТМУнун Тышкы иштер министрлеринин кеңешинин жыйынына катышат.
ТМУнун 2025-жылдын 7-октябрында Габала шаарында өткөн 12-саммитинде мамлекет башчылары тарабынан кабыл алынган декларацияда, Түркиянын демилгеси менен ТМУнун тышкы иштер министрлеринин тез-тез жолугушуп турууга чечим чыгарылган.
Ушул алкакта Түркиянын жетекчилигинде 7-мартта Стамбулда жана 18-апрелде Бешинчи Анталия дипломатиялык форумунун алкагында ТМУнун тышкы иштер министрлеринин бейрасмий жолугушуулары өткөрүлгөн.
"Үй-бүлөлүк кеңеш" деп аталган уюмдун алкагында соңку мезгилде бардык тармактарда кызматташтыктын артышынын натыйжасы катары, Түркстандагы бул жолугушуу менен ТМУга мүчө өлкөлөрдүн тышкы иштер министрлери акыркы үч айда үчүнчү жолу жолугушат.
Түркия, үй ээси Казакстан жана кезектеги төрага Азербайжандан сырткары, Кыргызстан жана Өзбекстандын тышкы иштер министрлеринин жана ТМУнун Башкы катчысынын катышуусу күтүлгөн жыйында, Уюм ичиндеги кызматташтык багыттары боюнча кеңешмелер жүргүзүлөт. Ошондой эле, өзгөчө Иран жана Газа баш болгон актуалдуу глобалдык жана аймактык маселелер боюнча пикир алмашуу пландалууда.
Жыйындын аягында "ТМУнун катчылыгынын институционалдык жана санариптик потенциалын чыңдоо боюнча Тышкы иштер министрлери кеңешинин чечимине" кол коюлушу күтүлүүдө.
Министр Фидан жыйында сүйлөй турган сөзүндө түрк мамлекеттеринин ортосундагы саясий диалог, соода, энергия коопсуздугу, транспорттук байланыштар, маданият, билим берүү жана санариптик трансформация тармактарындагы кызматташтыктын тереңдешинен ыраазы экенин билдирүүсү пландалууда.
Хакан Фидан Ирандагы окуялардын глобалдык коопсуздукка жана экономикага тийгизген терс таасири бардыгына сезилип жатканын, бул жагдай түрк дүйнөсү үчүн альтернативалык транспорттук байланыш жолдорунун маанисин дагы бир жолу көрсөткөнүн белгилейт. Ал Ормуз кысыгынын геосаясий максаттар үчүн курал катары колдонулбашы жана кеме жүрүү эркиндиги принцибинин сакталышы шарт экенин билдирет.
Андан сырткары, Пакистан жана башка аймактык өнөктөштөр менен бирге каглышууларды токтотуу үчүн дипломатиялык аракеттерди колдоо маанилүү экенин айтып, Түркиянын Газага гуманитардык жардамдарды үзгүлтүксүз жеткирүү аракеттерин жана Газаны кайра куруу боюнча эл аралык коомчулук менен биргелешкен жоопкерчилигин улантарын баса белгилейт.
Жыйындын алкагында Министр Фидандын кесиптештери менен эки тараптуу жолугушууларды өткөрүшү да пландалууда.
Түрк Мамлекеттери Уюму
"Түрк тилинде сүйлөгөн мамлекеттердин кызматташтык кеңеши" 2009-жылдын 3‑октябрында Түркия, Азербайжан, Казакстан жана Кыргызстандын ортосунда кол коюлган Нахчыван келишими менен түзүлгөн; Кеңештин аталышы 2021-жылы Стамбул саммитинде кабыл алынган чечим менен "Түрк Мамлекеттери Уюму" (ТМУ) болуп өзгөртүлгөн.
Уюмдун негизги максаттары түрк мамлекеттеринин ортосундагы өз ара ишенимди чыңдоо, саясий тилектештикти чыңдоо, экономикалык жана техникалык кызматташтыкты өнүктүрүү жана тереңдетүү, ошондой эле түрк дүйнөсүнүн тарыхый жана маданий мурастарын документтештирүү жана жайылтуу.
Катчылыгы Стамбул шаарында жайгашкан ТМУнун учурда 5 мүчөсү (Түркия, Азербайжан, Кыргызстан, Казакстан, Өзбекстан) бар жана 4 байкоочусу (Венгрия, Түркмөнстан, Түндүк Кипр Түрк Республикасы (ТКТР) жана Экономикалык кызматташтык уюму (ЭКУ) бар.
