Bloomberg агенттигине жарыяланган «БУУ Коопсуздук Кеңешинин вето укугун жокко чыгарышы керек» деген макаласында президент Режеп Таййип Эрдоган акыркы жылдары дүйнө күбө болгон пандемиялар, энергетикалык кризистер, жеткирүү чынжырынын үзгүлтүккө учурашы жана аймактык чыр-чатактар сыяктуу трагедиялар-дүйнө туш болгон кризистердин чечимин бир нече борбор калаанын эркине тапшыруу бүгүнкү реалдуулукка туура келбей турганын көрсөтүп турганын билдирди.
Эрдоган глобалдык чечим кабыл алуу механизмдерин бүгүнкү шарттарга ылайыкташтыруу азыр сөзсүз керек экенин баса белгилеп, Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңеши дагы эле Экинчи Дүйнөлүк согуштан кийинки түзүмүн чагылдырып жатканын белгиледи.
Өкүлчүлүктү натыйжалуураак, адилеттүү жана жоопкерчиликтүү түшүнүү зарыл экенин жана буга өкүлчүлүктү кеңейтүү жана лидерлик милдеттерди адилеттүү бөлүштүрүү аркылуу жетишүүгө болорун белгилеген Эрдоган төмөнкүлөрдү белгиледи:
«Биз глобалдык жана аймактык маселелерди чечүүдө ар кандай географиялык аймактардын тажрыйбасын, мүмкүнчүлүктөрүн жана эркин кошууга милдеттүүбүз. Биздин «Дүйнө бештен чоң» деген чакырыгыбыз бул жагынан жоопкерчиликти кеңири түшүнүүгө чакыруу болуп саналат. Реформа зарылдыгын конкреттүү жол картасына айландыруу абдан маанилүү. /…/. Реформа башка мамлекеттерге да ушундай эле артыкчылыкты берүү дегенди билдирбейт. Башкы Ассамблеянын ичинде эч бир мамлекеттин эл аралык коомчулуктун көпчүлүгүнүн эркине туруктуу тоскоолдук кылууга укугу болбошу керек деген принциптин айланасында кеңири коалиция түзүлүшү керек».
Президент Эрдоган экономикадан коопсуздукка, технологиядан дипломатияга чейинки тармактарда жаңы күч борборлору пайда болуп жатканда, эл аралык институттар бул трансформацияга бирдей темп менен ыңгайлашпай жатканын белгиледи.
Согуштар, климаттык кризис, мыйзамсыз миграция жана экономикалык алсыздыктар мамлекеттердин күчтүү институттарга, туруктуу экономикаларга жана коргонуу мүмкүнчүлүктөрүнө ээ болушунун маанисин дагы бир жолу алдыңкы планга чыгарганын баса белгилеген Эрдоган, соода, логистика, транспорт жана энергетикалык коридорлордун коопсуздугу жана туруктуулугу ого бетер маанилүү болуп калганын билдирди.
Азиянын экономикалык салмагы өсүп жаткан учурда, Африка дагы анын потенциалына шайкеш келген күчтүү өкүлчүлүктү талап кылып жатканын жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөр да өздөрүнүн артыкчылыктарын катуураак билдирип жатканын белгилеген Эрдоган төмөнкү баалоолорду жасады:
«Айрым аймактык актерлордун таасиринин күчөшү өз географиялык аймактарында чоң жоопкерчиликти өзүнө алууга алып келет. Ар бир аймактын көйгөйлөрүн сырттан аныкталган ыкмалар менен чечүү мүмкүн эмес. Биз тиешелүү өлкөлөрдүн эркин, жергиликтүү шарттарды жана жалпы кызыкчылыктарды эске алган мамилелер узак мөөнөттүү жана туруктуу натыйжаларды берет деп эсептейбиз. Дипломатиялык мүмкүнчүлүгү, экономикалык ресурстары жана ар кандай тараптар менен байланышуу мүмкүнчүлүгү бар өлкөлөрдүн тынчтыкты жана туруктуулукту орнотууда натыйжалуураак ролдорду алышы сөзсүз зарылчылык болуп саналат».
«Биз Башкы Ассамблеянын ролун күчөтүү аракеттерин колдойбуз»
Эрдоган вето укугун жокко чыгаруу, шайланган мүчөлөргө чечим кабыл алуу процесстеринде көбүрөөк салмак берүү жана Башкы Ассамблеянын ролун күчөтүү аракеттерин колдой тургандыктарын баса белгилеп, мындай деп кошумчалады:
«Ар кайсы аймактардан келген өлкөлөрдүн ушул жалпы негизге биригиши эл аралык системанын легитимдүүлүгүн жана өкүлчүлүк жөндөмдүүлүгүн бекемдейт. Бүгүнкү дүйнөдө байланышы үзүлгөн жана байланышпаган блоктордун көбөйүшү менен туруктуу тынчтык орното албастыгы айдан ачык. «Адилеттүү дүйнө» үчүн биз ар кандай географиялык аймактардын тажрыйбасын, мүмкүнчүлүктөрүн жана эркин жалпы негизге бириктиришибиз керек. Терең тамырлаган мамлекеттик салты, дипломатиялык мүмкүнчүлүгү жана ар кандай географиялык аймактар менен бекем мамилелери бар Түркия бул реформаны жүргүзүүдө өз жоопкерчилигин ала берет».
