Европа Биримдигинин тышкы иштер жана коопсуздук саясаты боюнча жогорку өкүлү Кая Каллас Анкарадагы НАТО саммити коргонуу альянсы олуттуу кыйынчылыктарга туш болуп жаткан учурда абдан маанилүү экенин жана союздаштардын ортосундагы биримдик мурдагыдан да маанилүү экенин айтты.
Дүйшөмбү күнү Anadolu агенттигине (AA) берген эксклюзивдүү маегинде, 29-30-июнда Түркияга сапарынын алдында Каллас: «Албетте, ар бир саммиттин алдында бул тарыхый жолугушуу деп айтылат; бирок, сиз белгилегендей, трансатлантикалык мамилелер олуттуу кысымга алынган учурда, биримдикти жана тилектештикти көрсөтүү альянс үчүн гана эмес, атаандаштарыбыз үчүн да өтө маанилүү», - деп билдирди.
Каллас Түркиянын бир катар геосаясий маселелердеги борбордук ролунан улам, анын сапары учурунда кеңейүү жана миграция боюнча жооптуу Европа Биримдигинин комиссарлары коштоп жүрөрүн белгиледи. Ал НАТОнун күн тартибиндеги негизги темаларга коргонуу өндүрүшүн көбөйтүү, сестентүү мүмкүнчүлүктөрүн чыңдоо жана «Украина үчүн дагы эмне кылса болорун» талкуулоо кирет деп кошумчалады.
Биргелешкен армия боюнча талкуулардан баш тартуу
Каллас өзүнчө европалык армия түзүү боюнча сунуштарды четке кагып, Европа Биримдигинин мүчөлөрүнүн НАТОнун кеңири коргонуу түзүмүнүн бир бөлүгү болгон улуттук армиялары бар экенин эске салды.
Каллас: «Европа Биримдигинин ар бир мүчө мамлекети үчүн Европа жетекчилигине баш ийген башка армия түзүү мүмкүн эмес. Коркунучтар аймактык мүнөзгө ээ, ошондуктан жооп кайтаруу да аймактык мүнөзгө ээ болушу керек», - деп билдирди жана коргонууга инвестицияларды көбөйтүүгө жана европалык өлкөлөрдүн ортосунда тыгыз координациялоого чакырды.
Европа Биримдиги менен НАТО кайталануунун алдын алуу үчүн тыгыз байланышта экенин белгилеп, Каллас алар альянстын ичиндеги «европалык тиректи» бекемдөөгө көңүл буруп жатышканын айтты. Калластын айтымында, айрым аскердик мүмкүнчүлүктөрдү жалгыз өзү алуу бир өлкө үчүн абдан кымбат болгондуктан, мүчө мамлекеттер биргелешкен сатып алуу программаларына багытталууда.
Украинадагы согуштан, айрыкча дрондордон коргонуу жана жаңы пайда болгон аскердик технологиялар сыяктуу тармактарда олуттуу сабактар алынганын белгилеген Каллас: «Украинадан кубаттуулукка келгенде, айрыкча дрондордон коргонуу сыяктуу жаңы мүмкүнчүлүктөргө келгенде көп нерсе үйрөнө алабыз», - деди.
«Түркия тынчтыкты орнотууда алдыңкы ролду ойнойт»
Түркияны «НАТОдогу экинчи чоң армия» деп мүнөздөгөн Каллас, өлкөнүн «абдан күчтүү коргоо өнөр жайы» бар экенин баса белгиледи. Ал Түркия Европанын коопсуздугунда жана аймактык туруктуулукта «абдан, абдан алдыңкы ролду» ойной турганын кошумчалады. Кавказдагы окуяларга жана жалпы коопсуздук чөйрөсүнө токтолгон Каллас: «Биз бул талкууларды сөзсүз түрдө Түркия менен жүргүзүшүбүз керек», - деди.
Ал ошондой эле Кипр маселеси Анкара менен Брюсселдин ортосундагы мамилелерде маанилүү тема бойдон кала берерин белгилеп, БУУнун башкы катчысы Антонио Гутерриштин тараптардын ортосундагы диалогду өнүктүрүү аракеттерин колдой турганын билдирип, «Тынчтык жолу менен чечим табуу көптөгөн туңгуюктарды чечет деп ишенем» деди.
Миграция, аймактык туруктуулук жана коопсуздук жаатындагы кызматташтыкты баса белгилеген Каллас: «Түркия стратегиялык жактан маанилүү өнөктөш», - деди. Ал Түркия Жакынкы Чыгышта жана Кавказда да маанилүү ролду ойной турганын жана аймактык байланышта жана кеңири аймактык маселелерде алмаштыргыс өнөктөш экенин белгилеп, «Жакынкы Чыгышта болуп жаткан окуяларды эске алганда, Түркиянын да ал жерде ролу бар» деп кошумчалады жана бул сапар «биргелешип эмне кыла аларыбызды» изилдөөнү максат кыларын айтты.
«Мыйзамсыз Израилдин конуштары эки мамлекеттүү чечимди кыйындатат»
Жакынкы Чыгыш маселесине токтолгон Каллас Европа палестиналыктардын да, эки мамлекеттүү чечимдин да күчтүү колдоочусу бойдон кала берерин билдирди. Ал: «Биз көрүп тургандай, зордукчул отурукташкандар жана мыйзамсыз конуштар чындыгында эки мамлекеттүү чечимди мүмкүн эмес кылып жатат», - деди. Ал Европа Биримдиги бул ойлорду дайыма Израиль өкмөтү менен бөлүшөрүн жана пикир келишпестиктерге карабастан диалогду жактап келе жатканын белгиледи.
Израилдин тышкы иштер министри Гидеон Саардын басма сөзгө аны менен байланышпай тургандыгы тууралуу билдирүүлөрү тууралуу суралганда, Каллас кандай болгон күндө да диалог зарыл экенин баса белгиледи. «Билесизби, бул татаал суроо. Бирок эгер сиз сынга туруштук бере албасаңыз, мен бул туура жооп деп ойлобойм», - деди Каллас, диалог тынчсызданууларды билдирүүнүн жана «үнүбүздү угуунун» эң жакшы жолу экенин баса белгиледи.
Каллас эл аралык чөйрө барган сайын татаалдашып баратканын, союздаштардын ортосундагы тыгыз кызматташууну жана Түркия сыяктуу өлкөлөр менен байланышты мурдагыдан да маанилүүрөөк кылып жатканын билдирди. Ал аймактык туруктуулук Европа Биримдиги менен Түркиянын ортосундагы үзгүлтүксүз диалогдун маанилүүлүгүнүн негизги себептеринин бири экенин айтып, Израилдин аракеттери жана конуштар боюнча иш-аракеттери эки мамлекеттүү чечимге жетүүнү барган сайын кыйындатып жатканын баса белгилеп, Түркиянын аймактык коопсуздук, миграция жана коргонуу кызматташтыгындагы стратегиялык маанисин баса белгиледи.
