ТРТнын башкы директору Мехмет Захид Собажы телерадиоберүү мекемеси үчүн эң чоң байлык — көрүүчүлөрдүн ишеними экенин белгилеп: «ТРТ бул ишенимди урматтуу президентибиздин жетекчилиги астындагы принципиалдуу позициясынан алат. Ошондуктан Түркиянын укук жана адилеттик өлчөмү — ТРТнын берүү саясатынын негизги өлчөмү деп айтабыз», — деди.
Собажы Стамбул конгресс борборунда «Борборлошпогон дүйнө: эрежелер күчүн жоготкондо ким лидерлик кылат?» деген темада өткөн 10-TRT World Forum 2026 форумунун ачылышында сөз сүйлөдү. Ал президент Режеп Таййип Эрдогандын катышуусунда өткөн быйылкы форумга 43 өлкөдөн 150гө жакын баяндамачы жана 2 миңге жакын катышуучу келгенин айтты.
Собажы быйыл дүйнөдө болуп жаткан башаламандыктарды жана алардын кесепеттерин талкуулоо максатында «Борборлошпогон дүйнө: эрежелер күчүн жоготкондо ким лидерлик кылат?» деген теманы тандашканын билдирди.
Ал теманы тандоонун негизги себеби — кагаз жүзүндө эрежелер болгону менен, иш жүзүндө алар күчүн жоготкон дүйнөдө жашап жатышканыбызда экенин белгиледи.
Собажы бүгүнкү күндө эл аралык укуктун үнү катаал күчтүн ызы-чуусу астында жоголуп баратканын баса белгилеп: «Бул тартипти коргоо максатында түзүлгөн институттар адамзаттын эң оор сыноолорунун бири болгон геноцидге да тийиштүү жооп бере албай жатышат. Эрежелерди белгилегендер өздөрү аларды бузуп, өздөрүн арбитр деп эсептегендер адилеттүүлүк таразасын күчтүүлөрдүн пайдасына оодарып жатышат.
Ар бир кош стандарт жана жазасыз калган ар бир мыйзам бузуу эл аралык системанын адилеттүүлүктү камсыз кылуу жөндөмүнө болгон ишенимди дагы да төмөндөтүүдө.
Мындай шартта 1945-жылдан кийин түптөлгөн глобалдык тартиптин борбору тездик менен жоголуп, ыдырап баратат. Борбордун алсырашынан улам бийлик аймактардын, альянстардын жана кызматташуунун жаңы багыттарынын ортосунда бөлүштүрүлүүдө. Бүгүнкү күндө эч бир өлкө дүйнөнүн жалгыз борбору экенин айта албайт»,-деди.
Түркиянын ролу
Собажы Түркиянын Россия менен Украинаны бир нече жолу сүйлөшүү үстөлүнө отургузуудагы, Африкадагы карама-каршы тараптарды орток пикирге келтирүүдөгү жана Сириянын туруктуулугун камсыз кылууга кошкон салымын белгилеп, өлкө күч менен кулатылган сүйлөшүү үстөлдөрүн кайра курууга аракет кылып жатканын баса белгиледи.
«Бүгүн дүйнө борборун жоготкон болушу мүмкүн, бирок чечим кабыл алуу маселесинде кайсы эшикти кагуу керектигин баары жакшы билет. Дүйнөлүк саясатта борборлошуу жоголуп жаткан учурда, жаңы маалымат чөйрөсүндө тескерисинче борборлошуу жүрүүдө. Технофеодалдык тартиптин алкагында глобалдык алгоритмдик көзөмөл системасы түзүлүүдө», — деди Собажы.
Собажы бул шарттарда ТРТнын милдети эзилген элдердин башынан өткөргөн окуяларын, ошондой эле президент Режеп Таййип Эрдоган менен Түркиянын алардын укуктарын коргоо багытында жүргүзүп жаткан күрөшүн дүйнөнүн эң алыскы булуң-бурчтарына жеткирүү экенин баса белгилеп, сөзүн төмөнкүчө улантты:
«Телерадиоберүү мекемесинин эң чоң капиталы — ишеним. ТРТ бул ишенимди президентибиздин жетекчилиги астындагы принципиалдуу позициясынан алат. Ошондуктан Түркиянын укук жана адилеттүүлүк түшүнүгү ТРТнын берүү саясатынын негизин түзөт деп айтабыз. «Эрежелер күчүн жоготкондо ким лидерлик кылат?“,- деген суроого Түркия өзү түзгөн сүйлөшүү аянтчалары, жер-жерлердеги ишмердүүлүгү жана ар кандай кысымга карабастан карманган туруктуу позициясы менен жооп берди.
Түркияга мындай күч берген нерсе — сиздин жетекчилигиңиз. Көптөгөн өлкөлөр азыр гана түшүнө баштаган бул ажырымды сиз бир нече жыл мурун эле көрө билип, „Дүйнө бештен чоң“ деп айтып келгенсиз.
Борборун жоготкон дүйнөдө Түркиянын өз багытын сактап калуу, ишенимдүү баш калкалоочу жай бойдон калуу жана дүйнө өлкөлөрү кайрылган мамлекетке айлануу жөндөмү Сиздин көрөгөчтүгүңүздүн жана даанышмандыгыңыздын далили».
