Түрк мамлекеттеринин Парламенттик Ассамблеясынын (ТҮРКПА) Он бешинчи пленардык жыйыны Кыргызстандын борбору Бишкекте өттү.
Кыргызстандын парламентинин (Жокорку Кеңеш) төрагасы Марлен Маматалиевдин жетекчилиги астында «Ырыс Ордо» президенттик конгресс борборунда өткөн жыйынга Казакстандын Курултайынын төрагасы Айбек Дадебай, Азербайжандын Милли Межлисинин төрайымы Сагиба Гафарова, Түркиянын Улуу Улуттук Жыйынынын (ТУУЖ) төрагасы Нуман Куртулмуш жана ТҮРКПАнын башкы катчысы Рамил Хасан катышты.
Жыйынга ошондой эле Өзбекстандын Олий Мажлисинин Сенатынын төрайымы Танзила Нарбаева жана Түндүк Кипр Түрк Республикасынын (ТКТР) парламентинин төрагасы Зия Өзтүрклер, ошондой эле Түрк мамлекеттери уюмунун (ТМУ) курамындагы мекемелердин жетекчилери жана өкүлдөрү катышты.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагасы Марлен Маматалиев ТүркПАнын кезектеги төрагалыгын Казакстандын Курултайынын төрагасы Айбек Дадебайдан өткөрүп алды.
Кыргызстан үлгү мыйзамдарга жана кызматташууга чакырат
Жыйындагы ачылыш сөзүндө Маматалиев Кыргыз Республикасы санариптештирүүнү улуттук өнүгүүнүн негизги артыкчылыктарынын бири деп эсептей турганын билдирип, бул процесс парламенттин ишмердүүлүгүндө ийгиликтүү ишке ашырылганын баса белгиледи.
Маматалиев жасалма интеллектти жөнгө салуу, киберкоопсуздук жана мыйзам чыгаруу процессин санариптештирүү сыяктуу маселелер боюнча биргелешкен иш жүргүзүлүшү керектигин билдирди.
ТүркПАнын үлгү мыйзам механизмин күчөтүү зарылдыгына көңүл бурган Маматалиев: «Бүгүнкү күнгө чейин ТүркПАнын ичинде мамлекеттик башкаруу, экономика, билим берүү, санариптештирүү, социалдык саясат, саламаттыкты сактоо, маданият жана энергетика сыяктуу тармактарды камтыган 19 үлгү мыйзам кабыл алынды. Бүгүнкү Пленардык жыйындын отурумунда биз дагы төрт үлгү мыйзамды карап чыгабыз», - деди.
Жалпы баалуулуктар биздин жоопкерчиликти жогорулатат
Азербайжандын Милли Межлисинин төрайымы Сагиба Гафарова ТүркПАнын эң маанилүү өзгөчөлүгү - орток маданиятка, тарыхка, тилге жана улуттук-руханий баалуулуктарга ээ болгон элдердин өкүлдөрүн бир чатырдын астында бириктирүү экенин жана бул парламентарийлердин мойнундагы жоопкерчиликти ого бетер арттырарын билдирди.
Гафарова жалпы отурумдун темасы келечектеги кызматташтык үчүн чоң мааниге ээ экенин баса белгилеп, бүгүнкү күндө интеллектуалдык өнүгүү жана технологиялык прогресс заманбап башкаруунун жана туруктуу өнүгүүнүн негизги элементтерине айланганын белгиледи.
Өлкөсүндөгү санариптештирүү аракеттерине токтолгон Гафарова февраль айында президент Илхам Алиевдин төрагалыгы астында өткөн жыйындын жыйынтыгында өлкөнүн жаңы санариптик өнүгүү стратегиясына багытталган Санариптик өнүгүү боюнча иш-аракеттер планы бекитилгенин жана президенттин жарлыгы менен Санариптик өнүгүү кеңеши да түзүлгөнүн кошумчалады.
Гафарова уюмдун негизги максаттарынын бири болгон мүчө мамлекеттердин ортосундагы мыйзамдарды шайкеш келтирүү боюнча аракеттер өтө маанилүү экенин билдирди.
Гафарова ТүркПАнын кезектеги төрагалыгын өткөрүп алган Кыргызстанга жакшы каалоолорун айтып, бул мезгил уюмдун ишмердүүлүгүн бекемдөөгө жана кеңейтүүгө олуттуу салым кошоруна толук ишенерин билдирди.
Казакстан ар дайым түрк бир туугандары менен ийин тирешип турат
Казакстандын Курултайынын төрагасы Айбек Дадебай жогорку деңгээлдеги жолугушуу орток тамыры жана орток тарыхы бар улуттардын ортосундагы биримдикти андан ары бекемдейт деп ишенерин билдирип: «Казакстан ар дайым түрк бир туугандары менен ийин тирешип турат»,-деди.
Дадебай уюмдун кадыр-баркын жогорулатууга, парламенттер аралык байланыштарды чыңдоого жана жалпы түрк биримдигин бекемдөөгө салым кошо берерин билдирди.
Спикер Дадебай ТүркПАнын чатырынын астында мүчө мамлекеттердин арасында санариптик укук жаатында жалпы концептуалдык, терминологиялык жана методологиялык негиз түзө турган «Үлгүлүү санариптик мыйзамды» иштеп чыгууну сунуштады.
Дадебай Казакстандын IT тармагынын тездик менен өсүп жатканын белгилеп, мындай деди: «Өткөн жылдын аягында өлкө ата мекендик IT кызматтарынын экспорту 1 миллиард АКШ долларынан ашып, маанилүү этапка жетти. Бул көрсөткүчтөр өлкөнүн технология жаатында таза экспорттоочуга айланганын көрсөтүп турат. Кийинки максат - 2029-жылга чейин экспорттун көлөмүн 2 миллиард АКШ долларына чейин жеткирүү».
Күн тартибиндеги моделдик мыйзамдар боюнча иштерди илгерилетишибиз керек
Ошону менен бирге Түркия Республикасынын Улуу Улуттук Жыйынынын төрагасы Нуман Куртулмуш түрк мамлекеттери өз кадрларын даярдоонун, илимий-технологиялык потенциалды өнүктүрүүнүн, интеллектуалдык менчикти коргоонун, ошондой эле жаңы технологиялар үчүн укуктук жана этикалык алкактарды калыптандыруунун зарылдыгын айтып: «Биз жасалма интеллект, санариптештирүү, киберкоопсуздук жана интеллектуалдык менчик тармактарында тажрыйба алмашууну кеңейтип, ошондой эле күн тартибиндеги моделдик мыйзамдар боюнча иштерди илгерилетишибиз керек. Бул иш жалпы муктаждыктарыбызга жооп берген биргелешкен чечимдерди иштеп чыгууга жана мыйзам чыгаруу жаатындагы кызматташтыгыбызды чыңдоого мүмкүндүк берет», - деди.
Өз кезегинде Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисинин Сенатынын төрайымы Танзила Нарбаева жыйындын темасы жасалма интеллект жана технологиялык өнүгүү доорундагы парламенттер аралык кызматташтык – жалпы жоопкерчилик менен түздөн-түз байланыштуу экенин ырастады.
Келгиле, технологияны жөн гана керектебей, чогуу өндүргөн түрк дүйнөсүн куралы
Жыйынга байкоочу катары катышкан Түндүк Кипр Түрк Республикасынын Парламентинин спикери Өзтүрклер алдыдагы мезгилде түрк дүйнөсүнүн тилектештиги андан ары күчөйт деген ишенимин билдирди.
Өзтүрклер Түндүк Кипр Түрк Республикасы бул чоң үй-бүлөдө өзүнүн татыктуу ордун алда канча күчтүү түрдө ээлей турганын баса белгилеп, Кипрдеги түрктөрдүн катышуусун, эгемендүүлүгүн, мамлекетин жана элинин келечегин коргоо үчүн күрөш кечээкидей эле бүгүн да чечкиндүүлүк менен уланып жатканын баса белгиледи.
Өзтүрклер бүгүнкү күндөгү ар бир кадам бүгүнкү күндүн муктаждыктарын гана эмес, келечектеги муундар жашай турган түрк дүйнөсүнүн багытын да чагылдыраарын белгилеп: «Келгиле, баарыбыз биргеликте жасалма интеллект доорун четтен байкап гана тим болбостон, аны өзүнүн баалуулуктары менен калыптандырган, технологияны колдонбогон, аны бирге өндүргөн жана санариптик трансформацияда бири-бирине күч берген түрк дүйнөсүн куралы»,-деди.
Жыйында ТүркПАнын башкы катчысы Рамил Хасан, ТҮРКСОЙдун башкы катчысы Султан Раев, Түрк маданияты жана мурасы фондунун жетекчиси Актоты Раимкулова жана башка катышуучулар Пленардык жыйындын отурумунда сөз сүйлөштү.
Парламенттердин төрагалары Түрк мамлекеттеринин Парламенттик Ассамблеясынын Бишкек декларациясын кабыл алышты.
Пленардык жыйындын отурумунан кийин Кыргызстан, Казакстан, Азербайжан жана Түркия парламенттеринин төрагаларынын жана ТүркПАнын башкы катчысы Рамил Хасандын катышуусунда маалымат жыйыны өттү.
Түркиянын Улуу Улуттук Жыйынынын төрагасы Куртулмуш жыйында ТүркПАнын 16- Пленардык жыйынынын отуруму келерки жылы Түркияда өтөөрүн жарыялады.
