TRT World телеканалынын алып баруучусу Алижан Аянлар модераторлук кылган панелге Малайзиянын вице-премьер-министри Ахмад Захид Хамиди, БУУнун Тынчтык операциялары боюнча башкы катчысынын орун басары Жан-Пьер Лакруа, Америкалык араб борборунун президенти Фарах аль-Атасси, Саясат, экономика жана коомду изилдөө фондунун (SETA) Тышкы саясат жана коопсуздук изилдөөлөрү боюнча директору Мурат Йешилташ жана Атлантикалык кеңештин улук изилдөөчүсү Рич Оутцен катышты.
Америкалык араб борборунун президенти Атассинин айтымында, Түркия дипломатиялык таасирин колдонуп, АКШнын Сирияга каршы санкцияларынын жоюлушуна көмөктөшкөн. Бул Сириянын эл аралык банк тутумуна кайра кошулушуна, инвестиция тартууга жана экономикалык мүмкүнчүлүктөрдүн ачылышына жол ачкан.
Атасси Түркия диалогду колдой турганын белгилеп, Сирия бошотулгандан бери эки өлкөнүн мамилелери олуттуу өзгөргөнүн айтты. Анын айтымында, учурда эки тараптуу мамилелер мурдагы саясий жана коопсуздук маселелерине эмес, келечектеги экономикалык, инвестициялык жана стратегиялык мүмкүнчүлүктөргө негизделүүдө.
Ошондой эле ал араб дүйнөсү Түркияны ишенимдүү жана стратегиялык өнөктөш катары кабыл аларын белгилеп, Анкаранын аймактагы өлкөлөр менен дипломатиялык мамилелерди өнүктүрүүдөгү маанилүү ролуна токтолду.
Атасси Түркия менен Египеттин ортосундагы мамилелердин нормалдашуусуна жана эки өлкөнүн ортосунда миллион долларлык соода келишимдерине кол коюлушуна көңүл бурду. Ошондой эле жакында түзүлгөн Мекке келишими аймак үчүн маанилүү окуя болгонун белгиледи.
Вашингтондун «күтүү жана байкоо» ыкмасы
Атлантикалык кеңештин улук изилдөөчүсү Рич Оутцен дүйнөдөгү көйгөйлөр барган сайын татаалдашып жатканын жана бир дагы өлкө эл аралык системаны жалгыз башкара албасын белгиледи.
Анын айтымында, АКШ глобалдык лидерлигин сактап калуу үчүн союздаштарынын колдоосуна муктаж. Оутцен Түркиянын НАТО алкагынан тышкары да дипломатиялык жана стратегиялык мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүргөнүн белгилеп, кагылышуунун ар кайсы тараптары менен байланыш түзө алышы АКШнын дипломатиясына да салым кошорун айтты.
Оутцен өзгөчө Вашингтондун жаңы аймактык коопсуздук демилгелерине карата «күтүү жана байкоо» позициясын карманып жатканын билдирди. Мындай демилгелердинАКШнын коопсуздук кызыкчылыктарын толуктап, аймактагы өлкөлөрдүн туруктуулугуна салым кошсо, аларды оң кабыл алууга болорун айтты.
Ливандагы БУУнун аскердик операцияларын токтотуунун тобокелдиктери
БУУнун Тынчтык операциялары боюнча башкы катчысынын орун басары Жан-Пьер Лакруа Түркиянын өзгөчө Кара деңиз аймагында маанилүү роль ойноорун белгилеп, өлкөнүн бул багыттагы салымы анын БУУ үчүн ишенимдүү өнөктөш экенин көрсөтөрүн айтты.
Лакруа, Ливандагы БУУнун аскердик операцияларынын токтотулушунан келип чыгышы мүмкүн болгон олуттуу коопсуздук жана гуманитардык тобокелдиктерге көңүл буруп, мындай учурда Ливан менен Израилдин ортосундагы Көк сызык боюнча окуяларды көзөмөлдөө жана отчет берүү үчүн эл аралык механизмдин калбай турганын баса белгиледи.
Лакруа БУУнун Ливандагы катышуусу кандайдыр бир формада улана береринен үмүттүү экенин билдирип, Түркия сыяктуу эл аралык өнөктөштөрдүн Ливанга гуманитардык, каржылык жана коопсуздук жаатында колдоо көрсөтүүсүнүн маанисин белгиледи.
Аймактык коопсуздук
SETAнын тышкы саясат жана коопсуздук изилдөөлөрү боюнча директору Йешилташ АКШнын Жакынкы Чыгыш саясатындагы стратегиялык белгисиздиктер, ошондой эле Израиль менен Ирандын ортосундагы атаандаштык аймактык коопсуздукка жана туруктуулукка коркунуч келтирип, аймактык өлкөлөрдү коргонуу альянсын түзүүгө алып келерин белгиледи.
Түркия, Сауд Арабиясы жана Пакистан тарабынан түзүлгөн Мекке альянсынын кайсы бир өлкөгө багытталбаганын баса белгилеген Йешилташ демилгенин кандай стратегиялык токтотуучу күч берерине баа берүү үчүн азырынча эрте экенин жана мунун убакыт талап кылаарын айтты.
Түркия-Малайзия кызматташтыгы
Малайзиянын вице-премьер-министри Хамиди Малайзия менен Түркиянын ортосундагы тыгыз кызматташуунун чоң маанисин баса белгилеп, бул өнөктөштүк бир гана соода менен чектелбестен, билим жана технология алмашууну, ошондой эле билим берүү жана дипломатияны камтышы керектигин айтты.
Түштүк-Чыгыш Азияда тынчтыкты жана туруктуулукту сактоонун маанисине көңүлдөрдү бурган Хамиди ири державалардын АСЕАНга мүчө өлкөлөргө таасирин күчөтүшүнө жол бербөө зарыл экендигин белгиледи.
